Το δικαίωμα στην αμνησία

By George, July 28, 2014

Ναι, αμνησία. Όχι αμνηστία. Κάποιοι άνθρωποι έχουν καλή μνήμη. Κάποιοι άλλοι όχι τόσο. Κάποιοι με προβλήματα συγκέντρωσης έχουν ασθενή βραχυπρόθεσμη μνήμη. Πως λέτε να επηρεάζει η μνήμη την πορεία της ζωής ενός ατόμου;

Να το θέσω με ένα παράδειγμα. Αν ένα παιδί είχε πέσει από το ποδήλατό του όταν είναι έξι χρονών, θα υπήρχε πρόβλημα αν η ανάμνηση αυτή είναι, σήμερα στα 16, εξίσου έντονη με την ανάμνηση μια παρόμοιας πτώσης του από το ποδήλατο μόλις μία μέρα πριν;

Ξεφορτώνοντας προφανώς σ’ αυτό το κείμενο τις σκέψεις μου, δεν έχω ιδιαίτερη διάθεση να της διατάξω στην πιο κατανοητή σειρά που θα μπορούσαν να είναι, ωστόσο θα κάνω μια προσπάθεια.

Ας χωρίσω τις αναμνήσεις σε δύο ειδών: Αναμνήσεις επικοινωνίας και αναμνήσεις γεγονότων. Το παράδειγμα παραπάνω αποτελεί μια ανάμνηση ενός γεγονότος. Δύο άνθρωποι συναντιούνται στο δρόμο και ανταλλάσσουν μια ακολουθία λέξεων και προτάσεων, με σκοπό τη μετάδοση ενός μηνύματος. Αυτό είναι που θα ορίσω ως ανάμνηση επικοινωνίας. Ας δώσω και ένα παράδειγμα μιας ανάμνησης επικοινωνίας:

Όταν ο σημερινός μεσήλιξ γνώρισε και ερωτεύτηκε τη γυναίκα του, πίσω στα χρόνια της νιότης, οι πιθανότητες ορίζουν πως χιλιάδες προτάσεις που αντάλλαξαν  οι δύο ερωτευμένοι νέοι έχουν σβηστεί για πάντα από τη μνήμη και των δύο. Δεκάδες κομπλιμέντα, αντιπαραθέσεις, υποσχέσεις, λογοπαίγνια.

Το ερώτημα που τίθεται, πέρα από τα όρια αυτού του μπακάλικου κοινωνιολογικού – ψυχολογικού– βιολογικού μοντέλου που θα έκανε τον αντίστοιχο επιστήμονα να ανατριχιάσει, είναι η εξής:

Αν αύριο ανακαλύπτετο ένα φάρμακο το οποίο έκανε τις αναμνήσεις του ανθρώπου προσβάσιμες κατά βούληση, θα παίρνατε αυτό το φάρμακο;

Η δική μου απάντηση είναι «Όχι».

Επικαλούμαι το δικαίωμά μου στην αμνησία. Έχω ένα φίλο που έχει μια εφαρμογή στο κινητό του, με την οποία μπορεί να αποθηκεύει, με τη μορφή συνομιλίας, όλα τα μηνύματα που έχει ανταλλάξει ποτέ με την κοπέλα του. «Μου αρέσει να τα διαβάζω», ισχυρίζεται. Εγώ δε θα μπορούσα ποτέ να κάνω κάτι τέτοιο ή, παρόμοια, να κρατήσω ημερολόγιο. Πόσο εύκολα μπορείς να παρερμηνεύσεις μια φράση αν τη διαβάσεις εκτός του ακριβούς πλαισίου μέσα στο οποίο ειπώθηκε! Πόσο εύκολα μπορείς να οδηγηθείς στην τρέλα ξαναζώντας στιγμές του παρελθοντικού εαυτού σου!

Φοβάμαι το παρελθόν; Μπορεί. Σου έχει τύχει σίγουρα: ένα φαινομενικά άσχετο ερέθισμα από την καθημερινότητά σου να σου δημιούργησε ένα τόσο έντονο flashback που ακινητοποιήθηκες για μερικά δευτερόλεπτα, καθώς το μυαλό σου θεώρησε σημαντικότερο από οτιδήποτε άλλο να αναπαράξει, με εκπληκτική ακρίβεια, μια σκηνή από το παρελθόν σου που είχες για χρόνια ξεχάσει.

Φυσικά, πολλοί θα ισχυριστούν ότι το παρελθόν μας είναι υπαίτιο για τον τρέχοντα εαυτό μας. Δε θα διαφωνήσω στιγμή. Όμως κατά την προσωπική μου άποψη, όσο πιο παλιά είναι μια ανάμνηση, τόσο πιο θολή και ασήμαντη θα πρέπει να είναι. Φυσικά, δεν είναι έτσι στην πραγματικότητα: Πολλοί θα ισχυριστούν ότι θυμούνται τη μέρα που έχασαν τη μητέρα τους ή πήγαν για πρώτη φορά σχολείο σαν να ήταν χθες, ακόμη και αν έχουν περάσει σαράντα χρόνια. Πιστεύω όμως, πως στο απόλυτα υγιές μυαλό, η επίδραση που έχει μια ανάμνηση πάνω στον παροντικό μας εαυτό πρέπει να φθίνει με το χρόνο.

Είναι ίσως αυτός απλά ένας τρόπος για να πω “Get over it!” Μπορεί.

Το ονομάζω δικαίωμα στην αμνησία. Είναι ένας μηχανισμός άμυνας για τη διατήρηση της ψυχολογικής μου υγείας: Θέλω να ξεχνώ. Πρέπει να ξεχνώ. Δε θέλω να θυμάμαι κάθε μέρα που έχω ζήσει, πεντακάθαρα. Θέλω, αν αυτό είναι δυνατό, να αθροίσω τις μνήμες του παρελθόντος μου να πάρω το μέσο όρο τους και να αποδεχθώ ότι αυτός είναι που είναι υπαίτιος για τη σημερινή μου ύπαρξη. Προφανώς και θέλω να μαθαίνω από τα λάθη μου: και η μνήμη βοηθά πολύ εδώ. Δε θέλω όμως κάθε στιγμή του παρελθόντος να είναι εκεί για να με γεμίζει δεύτερες σκέψεις σχετικά με το τι θα μπορούσα και τι δε θα μπορούσα να είχα πει καλύτερα, ευγενικότερα, διαφορετικά.

What do you think?

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.