Cliché και σήμερα

By haritini, January 24, 2015

Οφείλω να παραδεχτώ ότι κάποιες λίγες φορές είναι μέχρι και χαριτωμένο. Αν το πεις, νιώθεις ότι κέρδισες τις σωστές εντυπώσεις. Αν στο πουν, νιώθεις ότι κάποιο υπόγειο μήνυμα σκαρφάλωσε στις λέξεις για χάρη σου. Αυτό το παιχνίδι της επαναλαμβανόμενης κοινοτοπίας έχει κάποιο ενδιαφέρον ορισμένες φορές.

Ωραία, κάποιες φορές ναι. Όλες τις υπόλοιπες όμως; Όλες τις υπόλοιπες φορές δεν είναι τίποτα άλλο παρά κλισέ. Είναι απλά κλισέ. Χιλιοειπωμένες και εξαιρετικά δημοφιλείς μικρές φράσεις. Δεν υπάρχει νοήμων άνθρωπος που δεν τις έχει χρησιμοποιήσει ξανά και ξανά στο λόγο του. Δεν υπάρχει άνθρωπος με αυτιά που δεν τις έχει ακούσει ξανά και ξανά στις συνομιλίες του. Κατέχουν τόσο τιμητική θέση στη φρασεολογία την καθημερινή, που θα έλεγε κανείς ότι πρέπει να κουβαλάνε τα πιο σοφά και βαριά νοήματα της ζωής.

Τις φορτώνουμε με βαρύγδουπο περιεχόμενο, αλλά τις κρατάμε λιτές απ’ έξω, γιατί «στα απλά βρίσκεται η ουσία». Ορίστε πόσο εύκολο είναι να ξεστομίσεις ένα κλισέ. Είναι τόσο εύκολο, τόσο συνηθισμένο, τόσο αυτόματο, που τελικά καταλήγει να είναι προβλέψιμο. Αρνούμαι να δεχτώ ότι το βαθύτερο νόημα βρίσκεται σε κάτι προβλέψιμο. Αν ήταν έτσι, κανείς δε θα χρειαζόταν να αναζητήσει το νόημα – θα ήταν προφανές. Όμως, ξέρω πολλούς που το αναζητούν και ελάχιστους που έχουν καταφέρει να το πλησιάσουν.

Κοινώς, είναι απλά κλισέ. Ακόμη κι αν κάποτε είχε κάποια αλήθεια αποτυπωμένη πάνω του, τώρα μετά από τόση επανάληψη είναι βαρετό. Κάποιος βέβαια μπορεί να διαφωνεί με όλα αυτά. Ωστόσο, οι περισσότεροι γύρω μου ενοχλούνται από αυτή τη βαρετή τροπή που παίρνουν τα πράγματα, όταν αρχίζουν να πέφτουν κλισέ στο τραπέζι. Κι εγώ ενοχλούμαι. Δε βρίσκω καμία, καμία απολύτως γοητεία σε αυτές τις λέξεις.

Μετά από αυτήν την τοποθέτηση, ένα λογικό συμπέρασμα θα ήταν ότι οι γύρω μου κι εγώ δεν έχουμε καμία σχέση με κλισέ ατάκες. Δυστυχώς όμως, έχουμε. Πρέπει να το παραδεχτώ. Σχετίζομαι συχνά με τέτοιου είδους ατάκες. Είτε ως πομπός είτε ως δέκτης. Το ίδιο και οι γύρω μου. Κι έτσι, δε μπορώ να μην αναρωτηθώ: μήπως είναι αναπόφευκτο;

24 Γενάρη. Στο ημερολόγιό μου των κλισέ μπήκαν και θρονιάστηκαν σήμερα τρία εκνευριστικά κλισέ.

Κλισέ νούμερο 1: μου λείπεις.
Η αθεράπευτα ρομαντική ψυχή θα έλεγε πως αυτή είναι μια ειλικρινής κατάθεση τρυφερότητας και βαθιάς επιθυμίας. Εντάξει, όλοι έχουμε υπάρξει ρομαντικοί. Αν το καλοσκεφτείς, όμως, πόσες φορές αυτός που αγαπάς σου έχει πει ότι του λείπεις; Πόσες φορές του το έχεις πει εσύ; Βλέπεις; Μοιάζει κοινό κι ας είναι μια γλυκιά φράση, που μπορεί να σε αγγίζει. Κι εμένα με αγγίζει, αλλά πια το ξέρω. Το ξέρω, γιατί το άκουσα τόσες φορές. Όπως κι εσύ. Κάτι άλλο έχεις να μου πεις;

Κλισέ νούμερο 2: μακάρι να μπορούσα.
Εδώ δίνεται ρεσιτάλ κοινοτοπίας. Όλα αυτά που (νομίζεις πως) δεν μπορείς να κάνεις τα συνοδεύεις με ένα ωραιότατο, παθητικό «μακάρι» και ησυχάζεις. Η ίδια η λέξη κοντεύει να γίνει κλισέ από μόνη της. Άλλος εύχεται να μπορούσε να φύγει, άλλος να μπορούσε να μείνει εδώ. Άλλος θα ήθελε να το αποφύγει, άλλος να το ζήσει. Κι εγώ: μακάρι να μπορούσα να αλλάξω τον κόσμο, αλλά δε μπορώ. Μα καλά, υπάρχει κανείς εκεί έξω που δεν το θεωρεί αυτό ανυπόφορα κλισέ και βαρετό;

Κλισέ νούμερο 3: χρόνια πολλά.
Ναι, είμαι μία από αυτούς που θεωρούν την ευχή των γενεθλίων κλισέ. Κάθε φορά βέβαια που ένας φίλος μου έχει γενέθλια ακούει από μένα αυτή τη συγκεκριμένη φράση. Είναι όμορφο να εύχεσαι σε κάποιον να ζήσει πολλά χρόνια, δε διαφωνώ. Κάθε χρόνο, όμως, στα γενέθλιά σου σού λέω το ίδιο ακριβώς πράγμα. Εγώ κι όσοι ακόμη τα θυμηθούν. Δε βαρέθηκες; Δε νιώθεις πως αυτό το «χρόνια πολλά» το λέμε όχι για να ευχηθούμε, αλλά γιατί κάτι πρέπει να πούμε;

Στο μετρητή των κλισέ η ένδειξη σπάνια είναι μηδενική. Κάθε μέρα κλισέ ατάκες ανταλλάσσονται μεταξύ των ανθρώπων και μάλλον έχουμε μάθει να ζούμε με αυτό. Για να λέμε όμως και την αλήθεια, αυτό δεν απαντάει στον προβληματισμό μου περί αναπόφευκτου. Επειδή κάτι είναι συνηθισμένο, δε σημαίνει πως είναι και αναπότρεπτο ή υποχρεωτικό. Θα χαρακτηρίσω, συνεπώς, ως συνήθεια το ότι ρίχνουμε κλισέ ατάκες στο τραπέζι. Δε μας αναγκάζει κανείς και τίποτα. Απλώς το έχουμε συνηθίσει.

Εκείνο το κλισέ για τη δύναμη της συνήθειας; Το ξέρεις, θα το έχεις χρησιμοποιήσει κάπου. Κι εγώ αυτό θα κάνω τώρα, θα το χρησιμοποιήσω. Ανάμεσα στη γνώση που είναι δύναμη, σε αυτόν που επιμένει και νικά, στο καλό πράγμα που αργεί να γίνει, στο νόμισμα που έχει δύο όψεις και στα καλύτερα που πάντα έρχονται, σήμερα λέω να αυθαιρετήσω και να πάω κόντρα στη δύναμη της συνήθειας.

Στα σημερινά καλοβολεμένα μου κλισέ ας απαντήσω με λίγη πρωτοτυπία:

Αν σου λείπω, κάνε κάτι γι’ αυτό. Αν πάλι δε θέλεις, μπορεί να μη σου λείπω και τόσο πολύ τελικά οπότε σταμάτα να το λες.

Δέξου ότι δε μπορείς ή δε θέλεις να κάνεις αυτό που εύχεσαι να μπορούσες και προχώρα παρακάτω. Κάνε αυτό που μπορείς. Σε τι ακριβώς ωφελούν οι ευχές και οι ικεσίες;

Φιλαράκο μου, σήμερα γίνεσαι 23. Δε ξέρω αν θα ζήσεις πολλά χρόνια ούτε περνάει από το χέρι μου. Μπορώ, όμως, να σε διαβεβαιώσω ότι αυτά τα χρόνια που θα ζήσεις θα τα ζήσεις με μένα δίπλα σου, να σου προσφέρω απλόχερα στιγμές ασυγκράτητου χαχανητού, βαθύτερου στοχασμού, περαστικού εκνευρισμού.

Στη θέση μου, κάποιος άλλος θα έλεγε:

Τα λόγια – λόγια του αέρα – φεύγουν, οι πράξεις μένουν ( ή εκείνο το πετυχημένο «σταμάτα να μιλάς και φίλα με» ).

Δεν υπάρχει δε μπορώ, υπάρχει δε θέλω.

Χρόνια πολλά και καλά.

Εσύ; Ποια από τις δύο εκδοχές προτιμάς;

What do you think?

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.